Plan S to inicjatywa grupy agencji finansujących badania (zrzeszonych jako cOAlition S), która wymaga, by publikacje powstałe z finansowanych przez nie grantów były natychmiast dostępne w otwartym dostępie - bez embarga. Spełnić ten wymóg można na dwa sposoby: opłacając otwarty dostęp u wydawcy (złoty OA, zwykle płatny APC) albo bezpłatnie, przez samoarchiwizację - zdeponowanie zaakceptowanej wersji artykułu w repozytorium.
Czy to w ogóle dotyczy grantów w Polsce?
NCN (Narodowe Centrum Nauki) było członkiem cOAlition S od 2018 roku, ale Rada NCN zdecydowała o rezygnacji z członkostwa - od 1 stycznia 2025 r. spełnienie Planu S nie jest już obowiązkowym warunkiem rozliczenia grantu NCN, a jedynie zalecanym. Jeśli Twój grant NCN został przyznany wcześniej, warunki mogły być inne - sprawdź swoją umowę grantową. Jeśli publikujesz w ramach finansowania zagranicznego (np. europejskiego), sprawdź, czy dana instytucja wciąż jest członkiem cOAlition S - pełna, aktualna lista.
Jak spełnić wymóg bez płacenia
Najtańsza droga to samoarchiwizacja zaakceptowanej wersji artykułu (po recenzji, przed formatowaniem wydawcy) w repozytorium, bez embarga, zwykle na licencji CC BY. To dokładnie te informacje, które Punktoza pokazuje przy każdym czasopiśmie - szukaj kolumny „Wersja po recenzji” w sekcji Open Access na stronie czasopisma i ikony bezpłatnej ścieżki bez embarga.
Prawo do takiej samoarchiwizacji, niezależnie od tego, co stoi w umowie z wydawcą, zapewnia Rights Retention Strategy cOAlition S - autor z góry zastrzega sobie prawo do udostępnienia zaakceptowanej wersji na licencji CC BY, zanim jeszcze podpisze umowę z wydawcą.
Dalsze źródła
Źródła: coalition-s.org, stanowisko Rady NCN ws. polityki OA (16.12.2024). Stan na październik 2026 - zasady poszczególnych grantodawców mogą się zmieniać, zawsze sprawdzaj aktualną umowę grantową.